محمد حسن خان اعتماد السلطنه

193

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

الله مقامها . رياست شرعيات اصفهان و مضافات آن در اواخر عمر اين عالم جليل القدر به او انحصار يافت . فوتش در سنهء هزار و سىصد و يك هجريه به عتبات عرش درجات ائمهء عراق اتفاق افتاد ، رحمة الله عليه . آقا جمال الدين مجتهد بروجردى خلف حاج مولى اسد الله مشهور به حجة الاسلام ، مقام فقاهت و تبحرش در حديث و تفسير و درجهء فضل و تتبعش در جميع علوم شرعيه و فنون اسلاميه مسلم بود . در اواخر احوال به مشهد رضوى مشرف شد و از آنجا به دار الخلافه آمد و چندين سال به ترويج شريعت و ارشاد عباد اشتغال داشت . نظير لسان او را در منبر كمتر نشان داده‌اند و سرعت قبول عامه كه براى او در طهران افتاد در حق كسى شنيده نشده است . فوتش در سنهء هزار و سيصد و دو از هجرت به وقوع پيوست . چنان‌كه در جريدهء « ايران » نيز نگاشته‌ايم و تمام مناصب و مراتب و رواتب وى حسب الارث و الاستحقاق به فرزند دانشمندش شريعتمدار زين الائمه نجم الدين آقا على اكبر سلمه الله انتقال يافت و اختصاص گرفت . حاج ميرزا محمود بروجردى از سلسلهء طباطبائيه آنجا است . در امر به معروف و نهى از منكر قلبى قوى داشت ، و از اين جهت چند بار به دربار گردون‌مدار احضار گرديد . بر منظومهء بحر العلوم شرحى بطور مزج برنگاشته است و درجهء فضيلت خود را نموذجى گذاشته ، رحمة الله عليه . مولى على قازپوزآبادى ساكن دار السعادهء زنجان از كملين مجتهدين بود . در اصول و فقه كتابهاى با تحقيق نگاشته و يادگار گذاشته . ميرزا عبد الرحيم مجتهد نهاوندى ساكن طهران - در فقه و اصول از فحول بود و به مدرسهء فخريه دار الخلافه تدريس مىنمود و به وظيفهء اين منصب معاش مىگذرانيد . در تقوى و عدالت وى احدى را مجال تأمل نبود ، رضوان الله عليه . آقا سيد على قزوينى از اعاظم مجتهدين و اجلهء حفظهء شريعت و دين بود . در علم فقه مقام تحقيق او را از معاصرين احدى انكار نداشت . ولى در اصول مسلم‌تر مىنمود . غالب اوقات قوانين محقق قمى را عنوان افادت قرار مىداد و به آن كتاب كريم اعتقادى عظيم داشت . هم بر قوانين حاشيه نگاشته كه به طبع رسيده است و بر معالم الاصول نيز تعليقهء مبسوط پرداخته . به زهد و تقوى و قدس او كمتر كسى ديده شده و آن علامهء عهد و زاهد عصر همشيره‌زادهء حاج سيد رضى الدين مجتهد قزوينى است ، رضوان الله عليهما . حاج آقا محمد مجتهد نجم‌آبادى فقيهى فاضل و الحق عالمى عامل بود و در كمال عدالت و ديانت به قضاء